Zelf een pergola maken in zes stappen

Een pergola maken doe je door staanders stevig te verankeren, daarop draagbalken te bevestigen en het frame met dwarsbalken en schoren stabiel te maken. Begin met een eenvoudige bouwtekening: daarop zie je hoeveel hout je nodig hebt en waar de staanders komen.

Hieronder vind je een aanpak voor een vrijstaande houten pergola met vier staanders en een open bovenkant. De juiste afmetingen en bevestiging hangen af van de grootte, de ondergrond en wat de pergola moet dragen.

Maak eerst een eenvoudige bouwtekening

Meet de plek op en teken de pergola van boven en van opzij. Zet op de tekening de buitenmaten, de positie van de vier staanders en de richting van de draagbalken en dwarsbalken. Noteer ook de gewenste doorloophoogte onder de laagste balk.

Voor comfortabel doorlopen kun je ongeveer 2,2 tot 2,5 meter aanhouden. Kies de hoogte van de staanders pas nadat je hebt bepaald hoe ze worden verankerd en hoe de balken erop komen. Een deel van een ingegraven staander verdwijnt bijvoorbeeld in de grond.

Denk ook na over de belasting. Een open pergola is iets anders dan een constructie met een vast dak of een zware begroeiing. Grotere overspanningen en extra gewicht vragen om zwaarder hout en een sterkere fundering.

Wat heb je nodig om een pergola te maken?

Voor een houten pergola heb je naast het hout materiaal nodig om de constructie vast te zetten en recht op te bouwen:

• Vier houten staanders, draagbalken en dwarsbalken.
• Houten schoren, voor schuine versteviging in de hoeken.
• Pergolaverbinders of andere geschikte bevestigingen en schroeven voor buiten.
• Paalhouders en materiaal voor de fundering, passend bij de ondergrond en constructie.
• Een meetlint, touw, piketten, waterpas en winkelhaak.
• Een grondboor of schep, zaag, boormachine en schroefmachine.
• Tijdelijke latten of steunen om de staanders tijdens het bouwen recht te houden.

Douglas is een veelgebruikte houtsoort voor buiten. Onbehandeld vergrijst het in de loop van de tijd. Geïmpregneerd hout is ook een optie. Welke houtsoort je kiest, zorg dat water niet lang op het hout blijft staan.

Pergola maken: het stappenplan

1. Zet de plek uit. Markeer de vier hoeken met piketten en span er touw tussen. Meet de zijden en de twee diagonalen van het vierkant of de rechthoek. Zijn de diagonalen even lang en kloppen de zijden, dan zijn de hoeken haaks.

2. Maak de fundering. Graaf op de gemarkeerde plekken gaten voor de fundering. De benodigde diepte en uitvoering hangen af van de bodem, de hoogte en de belasting van de pergola. Een gat van ongeveer 50 centimeter wordt soms gebruikt, maar is niet voor iedere pergola voldoende. Stem de fundering bij twijfel af met een constructeur.

3. Plaats de staanders. Zet de staanders in geschikte paalhouders of gebruik een andere verankering die past bij de gekozen fundering. Werk je met beton, laat dit dan voldoende uitharden voordat je de constructie belast. Zet elke staander in twee richtingen loodrecht en houd hem tijdelijk op zijn plaats met steunen.

4. Monteer de draagbalken. Bevestig de draagbalken aan of op de staanders, volgens je tekening en met geschikte bevestigingen voor buiten. Zorg dat de balken goed worden ondersteund en niet alleen op een paar schroeven leunen. Werk met hulp: lange balken zijn lastig tegelijk op te tillen, uit te lijnen en vast te zetten.

5. Voeg dwarsbalken en schoren toe. Verdeel de dwarsbalken gelijkmatig over de draagbalken en zet ze vast. Monteer daarna schuine schoren tussen de staanders en het bovenframe. Die helpen voorkomen dat de pergola zijwaarts beweegt.

6. Werk het hout af. Schuur scherpe randen en zaagpunten glad. Je kunt Douglas onbehandeld laten vergrijzen of behandelen met een product voor buitenhout. Haal de tijdelijke steunen pas weg als de hele constructie vaststaat en de fundering voldoende is uitgehard.

Zo voorkom je problemen tijdens het bouwen

Een pergola kan er recht uitzien en toch uit de haak staan. Meet daarom de diagonalen voordat je de fundering maakt. Is de basis eenmaal vastgezet, dan wordt corrigeren veel lastiger.

Maak de afstand tussen staanders niet groter dan de balken kunnen dragen. Lange balken kunnen doorbuigen, zeker als er later extra gewicht bijkomt. Een extra staander kan de overspanning verkleinen, maar verandert ook de indeling en de fundering.

Een open pergola houdt weinig regen tegen. Een doek kan schaduw geven, maar vangt ook wind en soms water; neem die belasting mee in het ontwerp.

Veelgestelde vragen over een pergola bouwen

Heb je een vergunning nodig voor een pergola?
Een open pergola kan in veel gevallen zonder vergunning worden geplaatst, maar dat hangt af van de situatie en de plaatselijke regels. Controleer de regels voor jouw adres via het Omgevingsloket en bij de gemeente voordat je begint.

Wat kost het om zelf een pergola te maken?
De kosten hangen vooral af van de afmetingen, de houtsoort, de fundering en de bevestigingsmaterialen. Ook maakt het uit of je gereedschap al hebt. Maak op basis van je tekening een materiaallijst en tel hout, fundering en bevestigingen apart bij elkaar op.

Hoe dik moeten de balken zijn?
Daar is geen maat voor die bij elke pergola past. De benodigde dikte hangt onder meer af van de afstand tussen de steunpunten en het gewicht dat de balken dragen. Laat de afmetingen bij een grote overspanning of extra belasting berekenen, in plaats van alleen op het uiterlijk van de balk af te gaan.

Leg voor je begint alle materialen klaar en meet de uitgezette hoeken nog eens na. Zo kun je de staanders op de juiste plek zetten en past het bovenframe op de fundering.