Een waterpas werkt met een luchtbel in een buisje met vloeistof. De bel beweegt naar het hoogste punt van het licht gebogen buisje. Staat de bel precies tussen de twee streepjes, dan ligt of staat het meetvlak recht.
Met een gewone waterpas controleer je bijvoorbeeld of een plank horizontaal ligt of een kastwand verticaal staat. Je gebruikt daarvoor de verschillende buisjes in de waterpas.
Hoe werkt een waterpas met een luchtbel?
Het doorzichtige buisje in een waterpas heet een libel. Het is bijna helemaal gevuld met vloeistof. Er blijft een luchtbel over die vrij door de vloeistof kan bewegen.
De binnenkant van het buisje is licht gebogen. Daardoor zoekt de bel het hoogste punt op. Bij een horizontale meting ligt dat punt precies in het midden als het meetvlak waterpas is. Kantelt de waterpas, dan schuift de bel naar de hoogste kant.
De vloeistof in een libel is niet per se water. Er worden ook andere vloeistoffen gebruikt die ervoor zorgen dat de bel goed beweegt.
Een waterpas horizontaal aflezen
Wil je weten of een plank recht ligt? Gebruik dan het buisje dat horizontaal in de waterpas zit.
- Maak de onderkant van de waterpas en de plank schoon. Een korrel vuil kan de meting al beïnvloeden.
- Leg de waterpas op de plank. Laat hem op het werkstuk rusten en druk niet op een uitstekend uiteinde.
- Kijk recht op het buisje en wacht tot de bel stil ligt.
- Staat de bel precies tussen de streepjes, dan ligt de plank horizontaal.
- Staat de bel naast het midden, dan ligt de kant waar de bel naartoe is geschoven hoger. Stel de plank bij en meet opnieuw.
Wil je een vlak oppervlak controleren, zoals een tafelblad? Meet dan ook in een richting haaks op de eerste meting. Een blad kan van links naar rechts recht liggen en tegelijk van voor naar achter scheef staan.
Verticaal meten met een waterpas
Voor een verticale meting gebruik je het buisje dat dwars op het lange profiel zit. Houd de zijkant van de waterpas tegen bijvoorbeeld een kastwand. Staat de bel in het midden tussen de streepjes, dan staat de wand op die plek verticaal. Staat de bel ernaast, verstel dan de wand totdat de bel midden tussen de streepjes staat.
Sommige waterpassen hebben ook een schuin geplaatst buisje. Daarmee kun je controleren of iets onder de aangegeven hoek staat. Niet iedere waterpas heeft zo’n extra libel.
Zo controleer je of je waterpas nog klopt
Een waterpas kan na een val of beschadiging een verkeerde stand aangeven. Met een omkeertest vergelijk je de metingen in beide richtingen:
- Leg de waterpas op een oppervlak en stel dat oppervlak zo nodig bij tot de bel precies in het midden staat.
- Markeer de plek van beide uiteinden.
- Draai de waterpas horizontaal een halve slag en leg hem op dezelfde plek terug, met de uiteinden verwisseld.
- Staat de bel opnieuw precies in het midden, dan komt de meting in beide richtingen overeen. Staat hij duidelijk uit het midden, dan is de waterpas mogelijk ontregeld.
Kies een waterpas die past bij het werkstuk. Een korte past goed op een kleine plek, terwijl een langere waterpas over een grotere afstand meet. Veeg vóór elke meting het contactvlak schoon en lees de bel recht van voren af.