Zelf een boekenkast maken doe je met twee zijpanelen, planken en een achterwand. Zaag de onderdelen op maat, schroef de planken tussen de zijpanelen en maak de achterwand vast om de kast stevig te houden. Veranker de kast daarna aan de muur, zodat hij niet kan omvallen.
Een eenvoudig model met rechte planken is geschikt als eerste klus. Hieronder vind je een voorbeeld met vaste planken, dat je kunt aanpassen aan de ruimte en aan de boeken die je wilt opbergen.
Zelf boekenkast maken: bepaal eerst de maten
Meet de plek op waar de kast komt. Let op plinten, stopcontacten en een vloer die niet helemaal vlak is. Bij een kast tussen twee muren is wat ruimte aan de zijkanten handig: muren lopen niet altijd recht. Die ruimte kun je later afwerken met een lat.
Bepaal ook welke boeken erin moeten. Een plank voor grote boeken moet hoger en vaak dieper zijn dan een plank voor pockets. Meet je grootste boeken op en laat boven de boeken wat ruimte over om ze makkelijk te pakken.
Boeken zijn zwaar. Maak de planken daarom niet te lang en ondersteun ze waar nodig met een extra verticaal paneel. Vooral bij een brede kast met zware boeken kunnen planken anders doorbuigen. Een achterwand helpt om de kast recht te houden, maar vervangt die steun niet.
Welk materiaal is geschikt voor een boekenkast?
Multiplex is een praktische keuze voor een geschilderde boekenkast. Het bestaat uit lagen hout en is stevig. Aan de zichtbare randen zie je die lagen; je kunt ze afwerken met kantenband of de randen glad schuren en schilderen.
MDF heeft een glad oppervlak en is prettig als je de kast wilt schilderen. Het is wel zwaar en kan bij een grote overspanning doorbuigen. De zaagkanten nemen veel verf op en hebben extra aandacht nodig bij het gronden.
Massief hout geeft een natuurlijke uitstraling, maar kan werken door veranderingen in temperatuur en luchtvochtigheid. Daardoor vraagt het meer aandacht bij de constructie. Voor een eerste kast met vaste planken is plaatmateriaal meestal eenvoudiger.
Voorbeeld van een zaaglijst
Dit voorbeeld gaat uit van een vrijstaande kast van ongeveer 180 cm hoog, 80 cm breed en 30 cm diep, gemaakt van multiplex van ongeveer 18 mm dik. De planken komen tussen de zijpanelen. De dunne achterwand komt tegen de achterkant en maakt de kast iets dieper.
- 2 zijpanelen van ongeveer 180 bij 30 cm.
- 6 planken van ongeveer 76,4 bij 30 cm: een bovenkant, een onderkant en vier tussenplanken.
- 1 dunne achterwand van ongeveer 180 bij 80 cm.
De planklengte ontstaat door twee keer de plaatdikte van de totale breedte af te trekken: 80 cm min 3,6 cm is 76,4 cm. Meet de werkelijke dikte van het plaatmateriaal voordat je de zaaglijst maakt. Wijkt die af, pas dan de lengte van de planken aan.
Bij een gelijke verdeling ontstaan ongeveer vijf vakken van 34 cm hoog. Wil je grotere boeken kwijt, maak dan een paar vakken hoger en andere lager. Bij zware boeken is het verstandig de kast smaller te maken of extra steun onder de planken te plaatsen.
Wat heb je nodig om de boekenkast te bouwen?
Naast het plaatmateriaal heb je houtschroeven, houtlijm, kleine schroeven of spijkertjes voor de achterwand en bevestigingsmateriaal voor de muur nodig. Gebruik schroeven die geschikt zijn voor het plaatmateriaal en niet door de planken heen steken.
Voor het werk zijn een rolmaat, potlood, winkelhaak, boormachine, passende boren en schroefbit, schuurpapier en een waterpas handig. Laat de platen eventueel op maat zagen. Dat scheelt werk en maakt het makkelijker om rechte, gelijke onderdelen te krijgen.
De boekenkast stap voor stap in elkaar zetten
1. Teken de plankhoogtes af. Leg de zijpanelen naast elkaar en teken op beide panelen dezelfde lijnen voor de bovenkant, onderkant en tussenplanken. Gebruik een winkelhaak, zodat de planken straks recht liggen.
2. Boor de schroefgaten voor. Boor vanaf de buitenkant van de zijpanelen op de plek waar de planken komen. De schroeven moeten in het midden van de plankdikte uitkomen. Voorboren verkleint de kans dat het materiaal splijt en helpt om de delen op hun plek te houden.
3. Monteer de bovenkant en onderkant. Zet de twee zijpanelen op hun kant en plaats de bovenste en onderste plank ertussen. Breng eventueel houtlijm aan op de raakvlakken en schroef de delen vast. Werk op een vlakke ondergrond en laat iemand de panelen vasthouden als dat nodig is.
4. Plaats de tussenplanken. Schuif de planken een voor een tussen de zijpanelen, op de afgetekende lijnen. Schroef ze door de zijpanelen heen vast. Gebruik per uiteinde meerdere schroeven, verdeeld over de diepte van de plank.
5. Maak de achterwand vast. Leg de kast met de voorkant naar beneden. Meet de afstand tussen de tegenoverliggende hoeken. Zijn de twee diagonalen even lang, dan staat de kast haaks. Leg de achterwand erop en bevestig die langs de buitenranden en aan de vaste planken.
6. Werk de kast af en zet hem vast. Schuur ruwe randen glad en werk schroefgaten eventueel weg met houtvuller. Grond en schilder de kast, of gebruik een andere afwerking die past bij het materiaal. Zet de kast daarna waterpas en bevestig hem aan de muur.
Zo voorkom je dat de kast omvalt of doorbuigt
Bevestig een hoge boekenkast met meubelhoeken of een kantelbeveiliging aan de muur. Schroef de bevestiging in een stevig deel van de kast, niet alleen in de dunne achterwand. Gebruik pluggen en schroeven die passen bij de muur. Bij een holle wand is bevestiging in een stevige stijl een betere keuze dan alleen in de plaat.
Zet zware boeken onderin en verdeel het gewicht over de planken. Een plank die zichtbaar begint door te buigen, heeft extra ondersteuning nodig. Een kortere plank of een verticaal paneel onder de plank is dan een betere oplossing dan steeds meer boeken verplaatsen.
Veelgestelde vragen over zelf een boekenkast maken
Kun je de planken verstelbaar maken?
Ja. Boor op gelijke afstanden gaten in de binnenkant van de zijpanelen en gebruik plankdragers. Je kunt de plankhoogte dan aanpassen. Zorg wel dat de kast ook zonder die losse planken stevig en haaks blijft, bijvoorbeeld met vaste delen en een goed bevestigde achterwand.
Heb je altijd een achterwand nodig?
Een achterwand helpt voorkomen dat de kast scheef trekt. Zonder achterwand is een andere stevige constructie nodig om de kast haaks te houden. Voor een eenvoudige zelfgemaakte boekenkast is een achterwand daarom de makkelijkste keuze.
Kun je een boekenkast precies tussen twee muren maken?
Dat kan, maar meet de breedte op meerdere hoogtes en houd ruimte over voor ongelijke muren. Een kast die exact op de kleinste maat is gezaagd, kan lastig te plaatsen zijn. Met afwerklatten kun je kleine kieren netjes sluiten.
Maak eerst een schets met de buitenmaten, plaatdikte en gewenste vakhoogtes. Zo kun je de zaaglijst aanpassen aan je eigen boeken en voorkom je dat de planken te kort of te lang zijn.