Weersverwachting: zo lees je de lucht als een pro

Een weersverwachting raadplegen doen we bijna zonder nadenken, maar weet je eigenlijk hoe zo’n voorspelling tot stand komt? Elke dag verzamelen meteorologen enorme hoeveelheden gegevens: van temperatuur en luchtdruk tot windrichting en vochtigheid. Al die informatie samen geeft een beeld van wat ons de komende uren of dagen te wachten staat. Dat klinkt eenvoudig, maar achter die paar woorden op je telefoonscherm gaat een heel wetenschappelijk proces schuil.

Hoe meteorologen het weer voorspellen

Weerstations op de grond, ballonnen in de lucht en satellieten in de ruimte meten continu wat er in de atmosfeer gebeurt. Die meetgegevens worden ingevoerd in krachtige computers die modellen draaien. Een weermodel berekent op basis van de huidige situatie hoe de atmosfeer zich de komende tijd zal ontwikkelen. Het KNMI in Nederland gebruikt onder andere het Europese weermodel ECMWF, dat wereldwijd bekendstaat om zijn nauwkeurigheid. Hoe verder de voorspelling in de toekomst kijkt, hoe groter de onzekerheid wordt. Een verwachting voor morgen klopt in de meeste gevallen goed, maar een prognose voor over tien dagen is veel minder zeker. Dat komt omdat kleine afwijkingen in de beginmeting na een paar dagen al tot grote verschillen kunnen leiden.

Temperatuur, neerslag en wind uitgelegd

Op een weersoverzicht zie je altijd drie belangrijke elementen terugkomen: temperatuur, neerslag en wind. De temperatuur geeft aan hoe warm of koud het wordt, gemeten in de schaduw op anderhalve meter hoogte. Neerslag betekent regen, hagel of sneeuw en wordt uitgedrukt in millimeters. Één millimeter neerslag staat gelijk aan één liter water per vierkante meter. De windsnelheid wordt in Nederland vaak aangegeven in windkracht, een schaal van 0 tot 12. Windkracht 2 is een zachte bries die je nauwelijks voelt, terwijl windkracht 10 stormachtig is en schade kan veroorzaken. Al deze cijfers samen geven je een goed beeld van hoe je de dag het beste kunt plannen.

Het verschil tussen zomer en winter in Nederland

Nederland heeft een gematigd zeeklimaat. Dat betekent dat de seizoenen duidelijk aanwezig zijn, maar extreme koude of hitte komt minder vaak voor dan in landen verder van de zee. In de zomer kan de temperatuur oplopen tot ver boven de 30 graden, zoals dat op warme dagen in Haarlem en andere binnenlandse plaatsen regelmatig gebeurt. Dan spreken meteorologen van een hittegolf als de temperatuur drie dagen achter elkaar boven de 25 graden komt en minstens één dag boven de 30 graden. In de winter daalt het kwik soms onder nul, maar langdurige vorstperiodes zijn zeldzaam geworden. De zee rondom Nederland zorgt voor een bufferende werking: het water warmt langzaam op en koelt ook langzaam af, wat grote temperatuurschommelingen tempert.

Handige manieren om het weer bij te houden

Tegenwoordig zijn er veel manieren om het actuele weersoverzicht te raadplegen. Apps op je telefoon geven per uur aan wat je kunt verwachten. Websites zoals Weeronline en Weerplaza bieden uitgebreide voorspellingen voor meerdere dagen, inclusief kaarten met buien en windstromen. Veel mensen kijken ook naar de neerslagradar, een kaart die in realtime laat zien waar het op dat moment regent. Dat is handig als je wilt weten of een bui snel overwaait of nog uren aanhoudt. Voor mensen die werken in de landbouw, bouw of buitensport is een betrouwbare dagelijkse prognose onmisbaar om de dag goed te plannen. Het is slim om altijd meerdere bronnen te vergelijken, want ook de beste modellen zijn niet onfeilbaar.

Veelgestelde vragen

Hoe ver vooruit is een weersvoorspelling betrouwbaar?
Een weersvoorspelling voor de komende één à twee dagen is over het algemeen betrouwbaar. Hoe verder je vooruitkijkt, hoe meer onzekerheid er ontstaat. Verwachtingen voor meer dan vijf dagen vooruit zijn dan ook een indicatie, geen zekerheid.

Wat is het verschil tussen een buienradar en een weersverwachting?
Een buienradar laat zien waar het op dit moment regent, op basis van echte metingen. Een weersverwachting is een berekende voorspelling van wat er in de komende uren of dagen gaat gebeuren. De radar is dus actueel, de voorspelling is toekomstgericht.

Waarom wijkt het weer soms af van wat werd voorspeld?
Het weer wijkt soms af van de voorspelling omdat de atmosfeer een complex systeem is. Kleine veranderingen in temperatuur of luchtdruk kunnen een grote invloed hebben op hoe buien of wind zich ontwikkelen. Geen enkel model kan alle factoren perfect meenemen.

Wat betekent een hittegolf officieel?
Van een officiële hittegolf is in Nederland sprake als het vijf dagen achter elkaar minstens 25 graden is, waarvan minimaal drie dagen boven de 30 graden. Dit wordt vastgesteld op weerstation De Bilt, dat als referentiepunt geldt voor het hele land.